Trong nhiều cuộc trao đổi với các nhà quản lý, chuyên gia và người đi làm lâu năm, câu chuyện về việc học Thạc sĩ thường không bắt đầu bằng sự hào hứng, mà bằng sự nghi ngại. Không phải vì họ phủ nhận hoàn toàn giá trị của giáo dục sau đại học, mà vì những định kiến đã hình thành từ trải nghiệm thực tế, đôi khi là trải nghiệm không tốt.
Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn từ một lát cắt, chúng ta dễ bỏ lỡ bản chất đầy đủ hơn của việc học Thạc sĩ trong bối cảnh hiện nay.
Định kiến 1: Không biết làm gì nên mới đi học Thạc sĩ
Đây là định kiến thường được nhắc đến với sắc thái mỉa mai, như thể học Thạc sĩ là lựa chọn “chữa cháy” cho những người thiếu định hướng. Thực tế, có những người lựa chọn học Thạc sĩ khi đang ở giai đoạn chuyển tiếp của sự nghiệp. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc họ thiếu định hướng. Ngược lại, rất nhiều trường hợp cho thấy: khi đã đi làm đủ lâu, người ta bắt đầu đặt những câu hỏi sâu hơn về con đường nghề nghiệp của mình.
Học Thạc sĩ trong bối cảnh này thường là một quyết định có ý thức, nhằm:
- Hệ thống hóa kinh nghiệm đã tích lũy
- Mở rộng góc nhìn vượt ra khỏi phạm vi công việc hiện tại
- Chuẩn bị cho những vai trò đòi hỏi tư duy ở cấp độ cao hơn
- Không phải “không biết làm gì”, mà là muốn làm tốt hơn và xa hơn
Định kiến 2: Học xong chưa chắc lương sẽ tăng
Đây là một nhận định thực tế và cần được nhìn nhận thẳng thắn. Học Thạc sĩ không phải là cam kết tăng thu nhập ngay lập tức. Tuy nhiên, trong môi trường chuyên nghiệp, thu nhập thường gắn với mức độ phức tạp của công việc và trách nhiệm được giao, chứ không chỉ với thời gian làm việc.
Tuy nhiên, thu nhập không phải là biến số trực tiếp của bằng cấp, mà là hệ quả của giá trị mà cá nhân tạo ra trong tổ chức. Thạc sĩ không làm thay công việc đó, nhưng có thể:
- Mở rộng phạm vi trách nhiệm mà cá nhân có thể đảm nhận
- Giúp người học tham gia vào các quyết định mang tính chiến lược, thay vì chỉ thực thi
- Tăng khả năng “nói cùng ngôn ngữ” với ban lãnh đạo, hội đồng quản trị, đối tác
Nhìn theo cách này, Thạc sĩ là một khoản đầu tư vào năng lực, không phải một công cụ “đổi bằng lấy lương”.
Định kiến 3: Thạc sĩ giờ nhiều rồi, học cũng chẳng khác biệt gì
Việc số lượng người có bằng Thạc sĩ tăng nhanh khiến không ít người cho rằng tấm bằng này đã “mất giá”. Tuy nhiên, đánh đồng số lượng với sự bão hòa giá trị là cách nhìn phiến diện. Trên thực tế, sự khác biệt không đến từ danh xưng Thạc sĩ, mà từ chất lượng và định hướng của chương trình học, cũng như năng lực mà người học hình thành sau quá trình đào tạo.
Một chương trình Thạc sĩ được thiết kế nghiêm túc không tạo ra lợi thế bằng việc “có bằng”, mà bằng việc giúp người học thay đổi cách tiếp cận và giải quyết vấn đề: phân tích có cấu trúc, đặt câu hỏi đúng, sử dụng dữ liệu, mô hình và khung tư duy thay vì cảm tính, đồng thời lập luận và ra quyết định trên cơ sở rõ ràng.
Trong môi trường làm việc cạnh tranh, sự khác biệt không nằm ở việc có hay không có bằng Thạc sĩ, mà nằm ở việc người có Thạc sĩ giải quyết vấn đề khác như thế nào so với trước khi học. Chính những năng lực tư duy và ra quyết định này mới là giá trị bền vững của bậc học Thạc sĩ.
Định kiến 4: Chỉ ai định đi dạy, làm nghiên cứu mới cần học Thạc sĩ
Đây là một định kiến bắt nguồn từ mô hình đào tạo cũ, khi Thạc sĩ chủ yếu phục vụ cho con đường học thuật. Ngày nay, bức tranh đã thay đổi đáng kể.
Rất nhiều chương trình Thạc sĩ được thiết kế cho người học là:
- Nhà quản lý, lãnh đạo doanh nghiệp
- Chuyên gia phân tích, hoạch định chiến lược
- Những người cần năng lực tư duy phản biện và ra quyết định
Nhiều chương trình Thạc sĩ hiện nay trang bị cho người học:
- Tư duy phản biện thay vì tiếp nhận thụ động
- Khả năng đọc, hiểu và sử dụng nghiên cứu trong bối cảnh thực tiễn
Năng lực đưa ra quyết định trong điều kiện thiếu thông tin hoàn hảo
Đây là những năng lực cốt lõi của quản lý và lãnh đạo, không phải của riêng giới học thuật.
→ Tham khảo chương trình Thạc sĩ quốc tế dành cho người đi làm tại AIT
Định kiến 5: Học Thạc sĩ toàn lý thuyết, không áp dụng được
Định kiến này thường xuất phát từ trải nghiệm học tập nặng giáo trình, thiếu gắn kết với thực tế doanh nghiệp. Tuy nhiên, không thể đánh đồng tất cả các chương trình Thạc sĩ.
Nhiều chương trình hiện nay chú trọng:
- Case study thực tế từ doanh nghiệp
- Bài tập gắn với chính bối cảnh công việc của học viên
- Thảo luận đa chiều giữa những người đã có kinh nghiệm quản lý
Lý thuyết, nếu được sử dụng đúng cách, không đối lập với thực tiễn. Ngược lại, lý thuyết giúp người học hiểu vì sao một quyết định đúng hay sai, thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm cá nhân.
Kết luận
Những định kiến về việc học Thạc sĩ phản ánh những lo ngại có thật trong thực tế. Nhưng nếu dừng lại ở định kiến, người đi làm sẽ bỏ qua một câu hỏi quan trọng hơn: Tôi cần nâng cấp năng lực gì để tiếp tục phát triển trong 5-10 năm tới?
Thạc sĩ không phải câu trả lời cho tất cả. Nhưng trong nhiều trường hợp, đó là một trong số ít công cụ có khả năng can thiệp trực tiếp vào cấu trúc tư duy và năng lực ra quyết định của người đi làm – điều mà kinh nghiệm thuần túy đôi khi không còn đủ.
→ Đọc thêm: 30+ tuổi nên học gì để không chững lại sự nghiệp?
